Avrupa'da yasadışı tütün ticaretinin boyutları ve suç örgütlerinin çalışma yöntemleri üzerine hazırlanan kapsamlı bir denetim raporu, dijital teknolojilerin suç dünyasındaki yerini gözler önüne serdi. Avrupa Sayıştayı tarafından kamuoyuna duyurulan özel rapor, kaçakçılık ağlarının sınır ötesi denetimleri atlatmak için modern yazılımlardan ve yapay zekâ sistemlerinden aktif olarak yararlandığını ortaya koydu.
Yıllık Vergi Kaybı Milyarlarca Euroya Ulaşıyor
'AB'de Tütün Kaçakçılığıyla Mücadele: Parçalı Çabalar ve Kalıcı Boşluklar' başlıklı 23/2026 sayılı özel rapor, kıta genelindeki yasadışı tütün pazarının kamu bütçelerine yükünü gözler önüne seriyor. Rapordaki hesaplamalara göre, Avrupa Birliği ve ulusal bütçelerin yıllık kaybı yaklaşık 13 milyar euro seviyesinde seyrediyor. Bu rakam, blok genelinde tüketilen ya da üretilen her on sigaradan yaklaşık birinin yasadışı yollarla piyasaya sürüldüğünü gösteriyor. Petri Sarvamaa, bu durumun okullara, hastanelere veya diğer kamu hizmetlerine asla ulaşmayan 13 milyar euro anlamına geldiğini vurguluyor.
Denetim sürecini yürüten yetkililer, suç şebekelerinin üye ülkeler arasındaki denetim faaliyetlerini anlık olarak takip ettiğini belirtiyor. Hangi sınırın daha az personelle korunduğu, hangi ülkenin vergi oranlarının daha esnek olduğu veya denetim birimlerinin dikkatinin nerede yoğunlaştığı gibi veriler, yapay zekâ destekli analiz araçlarıyla işleniyor. Böylece kaçakçılar, bir sonraki sevkiyat rotalarını minimum riskle belirleyebiliyor. Petri Sarvamaa, yapay zekânın suçlulara çok büyük fayda sağladığını, çünkü bir sonraki hamlelerini nereye yapacaklarını çok kolay öğrenebildiklerini ifade ediyor.
Organize Suçun Teknolojik Üstünlüğü
Uzmanlar, yasadışı pazarın büyüklüğünün ve yapısının tek bir merkezden izlenememesinin denetim mekanizmalarını zayıflattığını ifade ediyor. Petri Sarvamaa, AB genelinde bu yasadışı pazarın gerçek büyüklüğünü, yapısını ve ekonomik etkisini gösteren net bir resme sahip olmadıklarını belirtiyor. 27 üye ülkenin vergi ve güvenlik birimlerinin ortak bir veri altyapısına tam anlamıyla sahip olmaması, organize suç örgütlerine karşı büyük bir dezavantaj yaratıyor. Buna karşılık suç ağları, açık kaynak verilerini ve dijital analiz yöntemlerini maliyetsiz bir şekilde bir araya getirerek bilgi avantajı elde ediyor.
Kaçakçılık faaliyetlerinin ölçeği teorik boyutların çok ötesinde bulunuyor. Geçtiğimiz dönemde Belçika'da ele geçirilen gizli bir fabrikada saatte yaklaşık bir milyon sigara üretebilen makinelerin çalıştığı tespit edildi. İspanya'da çökertilen en büyük yasadışı tesiste ise üç milyon sahte sigara paketi ele geçirildi. Raporda ayrıca yaklaşık 21.000 ton sigara dışı yasadışı tütün sayıldı. Klasik sigaraların yanı sıra elektronik sigaralar ve ısıtılmış tütün ürünleri de yasadışı pazarın önemli bir parçasını oluşturmaya başladı. Bu alternatif ürünler, yasal tüketici elektroniği ile aynı lojistik ve e-ticaret ağları üzerinden taşınıyor ve yasadışı pazarın değer olarak yaklaşık yüzde 13'ünü oluşturuyor.
Denetim ve Koordinasyon Eksikliği
Avrupa Birliği'nin sahtecilikle mücadele ofisi geçen yıl yürüttüğü operasyonlarla 178 milyon euro tutarında vergi kaybını engellemeyi başardı. Ancak bu rakam, 13 milyar euroluk toplam tahmini kayıp karşısında oldukça küçük kalıyor. Raporda 13 milyar euroluk kaybın doğrudan ölçüm yerine dış çalışmalardan türetildiği belirtilirken, yapay zekâ araçlarının nasıl kullanıldığına dair somut bir teknik kanıt veya ele geçirilen sistem rapor içinde yer almıyor. Üye ülkeler arasındaki bilgi paylaşımının tutarsızlığı, yaptırımların farklılık göstermesi ve sektörü kapsayan uyumlu bir yasal çerçevenin bulunmaması denetimleri zorlaştırıyor.
