ABD yönetimi, yapay zeka donanımları üzerindeki denetimini artırmak amacıyla yeni bir adım attı. Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Sanayi ve Güvenlik Bürosu tarafından hazırlanan ara kural, Çin merkezli şirketlerin başka ülkelerdeki veri merkezleri üzerinden Amerikan yapımı yapay zeka çiplerini kiralamasını ve uzaktan erişmesini hedefliyor. Hazine Bakanlığı ve Ulusal Güvenlik Konseyi'nin yönlendirmesiyle kaleme alınan bu düzenleme, küresel çip tedarik zincirinde yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
Yeni Düzenlemenin Kapsamı ve Lisans Kuralları
Yayınlanan metne göre, getirilen kural iki temel unsur üzerine kuruluyor. İlk olarak, Çin, Makao veya ABD'nin ihracat kontrol listesindeki D:5 grubunda yer alan ülkelerde merkezi bulunan şirketlere hizmet veren dünya genelindeki tüm veri merkezleri için lisans zorunluluğu getiriliyor. Bu kuralın işletilmesi için hesaplama gücünü ifade eden aggregate TPP ölçüsünün 12 milyon birimi aşması gerekiyor. Halihazırda bu nitelikteki müşterilere hizmet sunan veri merkezlerinin yasal uyum sağlaması için 90 günlük bir süre tanınıyor. Ulusal Güvenlik Konseyi ve Hazine Bakanlığı ile koordineli şekilde yürütülen bu süreç, ABD'nin yapay zeka altyapısının kontrolünü ulusal güvenlik önceliği olarak gördüğünü net bir şekilde ortaya koyuyor.
İkinci önemli başlık ise coğrafi sevkiyatları kapsıyor. Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya, yüksek sapma riski taşıyan ülkeler kategorisine alındı. Bu bölgelere gelişmiş çiplerin sevk edilmesi artık izne tabiyken, ABD merkezli şirketler düzenli aylık raporlama yapmaları koşuluyla bu kuralın dışında tutuluyor. Ayrıca e-ticaret siteleri ile sosyal medya platformlarının kullandığı tavsiye sistemleri de muafiyet kapsamında yer alıyor. Kuralların delinmesini önlemek amacıyla sıkı bir izleme mekanizması kurulacağı ve kurallara uymayan taraflar için ek yaptırımların masada olduğu belirtiliyor.

Güneydoğu Asya Piyasaları ve Küresel Etkiler
Uzmanlar, getirilen kısıtlamaların özellikle Güneydoğu Asya'da bölgesel veri merkezi yatırımları planlayan ülkeler için ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor. Çinli teknoloji firmalarının veri ihtiyacını karşılamak üzere bölgede yapılan yatırımlar, yeni lisans bürokrasisi nedeniyle yavaşlayabilir. Sektör analistleri, bu durumun küresel çip pazarındaki tedarik dengelerini sarsabileceğini ifade ediyor. Özellikle Donald Trump döneminde artan ticaret kısıtlamaları ve Howard Lutnick gibi isimlerin ekonomi politikalarındaki sert tutum, yarı iletken pazarındaki oyuncuları yeni stratejiler geliştirmeye zorluyor.
Söz konusu gelişme finans piyasalarında da hemen yankı buldu. Yarı iletken devi Nvidia'nın hisseleri pazartesi günü yüzde 2,9 oranında gerilerken, Philadelphia Yarı İletken Endeksi de yüzde 5,5'e varan düşüşler yaşadı. Piyasalar, artan ticaret kısıtlamalarının şirketlerin uluslararası gelirlerine olası etkilerini fiyatlamaya başladı. Xi Jinping yönetimi ile Washington arasındaki teknoloji rekabetinin ekonomik boyutu, bu tür finansal dalgalanmalarla kendini göstermeye devam ediyor.

Geride Kalan Kurallar ve Denetim Süreci
Yeni düzenlemeyle birlikte geçmişte tasarlanan ancak uygulamaya geçmeyen bazı eski kurallar da rafa kaldırıldı. Biden döneminde hazırlanan ancak hiç yürürlüğe konmayan Yapay Zeka Difüzyon Kuralı resmi olarak iptal edildi. Ticaret Bakanlığı Sanayi ve Güvenlik Bürosu tarafından yazılan bu yeni ara kural, denetim mekanizmalarını daha pratik bir zemine oturtmayı amaçlıyor.
Federal Register'da yayınlanmasının ardından yürürlüğe girecek olan kural için kamuoyu 60 günlük görüş süresine sahip olacak. Bu süreçte sektör temsilcilerinin ve ilgili ülkelerin yapacağı değerlendirmeler, uygulamanın nihai şekli üzerinde belirleyici olacak. Kuralın iç piyasadaki bazı faaliyetleri kapsayan boşluklar barındırıp barındırmadığı ise hâlâ tartışma konusu olmaya devam ediyor.

